Kurşunlu Camii ve Medresesi

Erzurum şehir merkezinde yer alan Kurşunlu Camii ve Medresesi, Osmanlı dönemi klasik mimarisinin Erzurum’daki en nadide örneklerinden biridir. 17. yüzyılın ortalarında, 1645-1655 yılları arasında Erzurum Valisi Hüseyin Paşa tarafından yaptırılmıştır. Caminin en belirgin özelliği, adını da aldığı üzere ana kubbesinin kurşunla kaplı olmasıdır; bu durum yapıyı çevresindeki taş çatılı yerel mimariden ayırarak ona prestijli bir konum kazandırır. Mimarisi incelendiğinde, kare planlı bir ana mekanın üzerine oturan, köşelerde tromplarla desteklenen büyük bir merkezi kubbe göze çarpar. Kesme taştan inşa edilen yapının önünde, üç kubbeli bir son cemaat yeri ve zarif bir minaresi bulunmaktadır. Caminin iç mekânı, Erzurum’un yerel taş işçiliği ve sade süslemeleriyle huzurlu bir atmosfer sunar. Hemen bitişiğinde yer alan Kurşunlu Medresesi ise, Osmanlı eğitim sisteminin bölgedeki temsilcisi olarak inşa edilmiş, hücreleri ve derslikleriyle bir külliye bütünlüğü oluşturmuştur.
Tarihsel önemi bakımından bu yapı, Erzurum'un bir serhat şehri (sınır şehri) olarak askeri ve ticari öneminin arttığı bir dönemde, Osmanlı’nın şehirdeki imar faaliyetlerinin ve vakıf kültürünün bir mührü niteliğindedir. Günümüzde hala ibadete açık olan cami ve restorasyonlarla korunan medrese, Erzurum’un inanç turizmi ve tarih rotası içerisindeki en kritik duraklardan biri kabul edilmektedir. Hem mimari zarafeti hem de banisi olan Hüseyin Paşa’nın mirasıyla, şehrin siluetini tamamlayan en önemli eserler arasındadır.